“Ik heb het gevoel dat ik altijd moet bewijzen dat ik een goed mens ben”

Tong Akot (1969) staat er in Zuid-Sudan al jong alleen voor. Als hij naar een heropvoedingskamp moet, vlucht hij naar Egypte. Dat vormt het begin van veel omzwervingen, die hem uiteindelijk in Nederland brengen.

Liever luisteren dan lezen?
Om gebruik te maken van Soundcloud binnen onze website, dien je eerst de cookies te accepteren. Lees meer over ons cookiebeleid

“Op mijn negende laat mijn moeder mij achter bij mijn oudere zus. Ik ben verbijsterd. Pas in 2005 zie ik haar terug, in de Verenigde Staten waar mijn zus dan woont. Ik weet dan natuurlijk al lang dat ze het voor mijn veiligheid deed. Zij werkte voor het verzet. Het weerzien na 26 jaar is emotioneel, maar ook heel mooi. We praten dagenlang onafgebroken met elkaar.

Als christen tussen de moslims word ik bedreigd en gepest.
Tong Akot
Een familieportret.

Mijn moeder leerde mij al jong dat je nooit op moet geven, altijd door moet gaan. Hoe moeilijk je het ook hebt. Daar heb ik veel aan. Op mijn zestiende vertrekt mijn zus naar Amerika en blijf ik alleen achter. Ik kom in een islamitisch internaat terecht. Als christen tussen de moslims word ik bedreigd en gepest. Ik voel me intens eenzaam.

'Ga nooit terug, terug is de hel’, zeggen andere vluchtelingen.
Tong Akot
VN vredesmacht in Zuid-Soedan. Foto: UN Photo/Stuart Price

Als ik vanwege te lage studiepunten naar een heropvoedingskamp moet, sla ik op de vlucht. Ik beland in Egypte, daarna in Roemenië. Iets later volgt Griekenland. ‘Ga nooit terug, terug is de hel’, zeggen andere vluchtelingen. Iedereen wil vooruit, naar een beter leven. In 1993 kom ik aan in Nederland. Ik krijg een verblijfsvergunning. Als ik mij aan de regels houd, mag ik werken en heb ik recht op een woning. Voor het eerst in jaren heb ik het gevoel dat mensen zich om mij bekommeren. Langzaam bouw ik een stabiel bestaan op.

Voor het eerst in jaren heb ik het gevoel dat mensen zich om mij bekommeren.
Tong Akot

Toch keer ik in 2008 terug naar Zuid-Sudan. Ik wil iets bijdragen aan het land waar het inmiddels beter gaat. Gedurende negen jaar doe ik goed werk. Dan word ik opgepakt wegens vermeende spionage. Ik kom vrij, maar ik mag niet meer reizen en geen interviews geven. Het is hartverscheurend want ik moet mijn vrouw en kinderen achterlaten, maar ik kan niets anders dan terugkeren naar Nederland.

Het gevoel dat ik altijd moet bewijzen dat ik een goed mens ben – ook al ben ik een christen, ook al kom ik uit Zuid-Sudan – zit diep. Toch hebben al die ervaringen mij ook sterk gemaakt en veerkrachtig. Ik vecht voor mijn eigen plek en geef nooit op, zoals mijn moeder mij ooit leerde.”

VN context

Zuid-Sudan wordt op 9 juli 2011 onafhankelijk van Sudan. Een langdurige burgeroorlog ging hieraan vooraf. De internationale gemeenschap wil de Zuid-Sudanese overheid helpen bij het bevorderen van stabiliteit en ontwikkeling. Daarom richt de VN-Veiligheidsraad de United Nations Mission in the Republic of South Sudan (UNMISS) op. Maar eind 2013 breekt er een bloedige strijd uit naar aanleiding van een conflict tussen de president en zijn voormalige plaatsvervanger. Er vallen honderden doden en 1,3 miljoen Zuid-Sudanezen slaan op de vlucht.

Ook autoriteiten zijn betrokken bij de gewelddadigheden. Daarom stopt UNMISS met hulp bij de staatsopbouw. De missie richt zich nu op het beschermen van de bevolking, waakt over mensenrechtenschendingen en schept voorwaarden voor humanitaire hulp. Ook ondersteunt UNMISS een wapenstilstand.

Nederland doet sinds de onafhankelijkheid in 2011 mee aan de missie in het Afrikaanse land. Maar Defensie was van april 2006 tot juni 2011 ook al actief in Sudan. Voor de missie in Sudan – UNMIS – controleerden militairen de naleving van het vredesakkoord van januari 2005. De missie bestond uit een stabilisatiemacht van duizenden internationale militairen en een politiemacht van enkele honderden agenten.

Sinds 2019 is Nederland niet meer bij de missie in Zuid-Sudan betrokken.