“Als je in een land woont waar geen respect is voor mensenrechten, moet je opstaan”

Mensenrechtenactivist Sylvestre Bwira (1975) vluchtte in 2010 uit Congo na te zijn ontvoerd en mishandeld door Tutsi-rebellen die zijn land veroverden. Maar ook in Nederland is hij niet veilig.

Liever luisteren dan lezen?
Om gebruik te maken van Soundcloud binnen onze website, dien je eerst de cookies te accepteren. Lees meer over ons cookiebeleid

Sylvestre Bwira schreef in 2010 een open brief aan de Congolese president Josef Kabila over de wantoestanden in zijn land. “Als je in een land woont waar geen respect is voor mensenrechten, moet je opstaan en proberen de situatie te veranderen. Ik zag het lijden van de mensen, vrouwen die werden verkracht, dus ik ondernam actie.” Die brief kwam hem duur te staan. Het Congolese leger pakte hem op en martelde hem. Omdat zijn verdwijning internationaal de aandacht trok, werd hij vrijgelaten.

Ik word gedreven door een kracht om dit te doen, ook al ben ik zelf verwoest. Om zelf gelukkig te zijn, heb ik het nodig om andere mensen gelukkig te zien.
Sylvestre Bwira

Hij vluchtte naar Nederland, maar ook daar is hij niet veilig. “In mijn huis is meerdere malen ingebroken; geld laten ze liggen, alleen mijn computer gaat mee. Ook krijg ik anonieme dreigtelefoontjes. Ze weten precies waar ik ben. De politie is op de hoogte, maar staat machteloos.” Bwira staat hierdoor constant onder druk. Hij verplaatst zich elke dag en slaapt nooit twee nachten achtereen op dezelfde plek. “Dat kost veel energie. Als je geen stabiliteit hebt, is het lastig om iets op de bouwen.”

Integriteit is de ruggengraat van een samenleving, maar juist dat ontbreekt in Congo.
Sylvestre Bwira

Hij ziet de toekomst van Congo somber in. “Het is lastig voor te stellen als je in een veilig, democratisch land in Europa woont. Maar Congo is een zwak land, het is net een jungle. Er is een gebrek aan alles. Er is vooral chaos, armoede en veel corruptie. Integriteit is de ruggengraat van een samenleving, maar juist dat ontbreekt in Congo. Ook is er geen middenklasse die voor stabiliteit in het land kan zorgen. Zonder deze middenklasse kunnen dictators ongestoord hun gang gaan.” 

Toch zet hij zich onvermoeibaar in voor zijn thuisland Congo. “Ik word gedreven door een kracht om dit te doen, ook al ben ik zelf verwoest. Om zelf gelukkig te zijn, heb ik het nodig om andere mensen gelukkig te zien.”

VN context

Het huidige conflict in de Democratische Republiek Congo is het dodelijkste conflict sinds de Tweede Wereldoorlog en het dodelijkste ooit in Afrika. Er zijn al tussen de vier en vijf miljoen doden gevallen en miljoenen mensen zijn op de vlucht.

Na de Rwandese genocide in 1994 vluchten veel etnische Hutu’s vanuit Rwanda naar Oost-Congo. Zij worden over de grens gevolgd door het Rwandese (Tutsi) leger. Hierop volgt een periode van chaos en geweld. De oorlog wordt vooral uitgevochten door lokale milities, gesteund door een van de betrokken landen.

Naast etnische conflicten zijn de natuurlijke rijkdommen van Oost-Congo de inzet van de strijd. Dit gedeelte van het land is rijk aan grondstoffen zoals coltan, dat gebruikt wordt voor de productie van smartphones.

In 1999 sturen de Verenigde Naties waarnemers naar het conflictgebied. In 2010 start de VN-Vredesmacht MONUSCO (Mission de l'Organisation des Nations Unies pour la Stabilisation en République démocratique du Congo). Deze vredesmacht moet het vredesproces in Oost-Congo bewaken. In 2006 vinden de eerste democratische verkiezingen plaats, die chaotisch verlopen. In Congo zijn op dat moment zo’n 20.000 blauwhelmen gestationeerd, de grootste VN-troepenmacht ooit. Deze is niet in staat de burgerbevolking voldoende tegen het geweld te beschermen. Het Internationaal Strafhof in Den Haag probeert enkele van de geweldplegers te berechten.