“Mijn moeder heeft me geleerd moedig te zijn en op te komen voor waar je in gelooft”

Susan Collin Marks (1949) werkte meer dan 30 jaar als peacebuilder. Ze was betrokken bij de transitie van apartheid naar een democratie in Zuid-Afrika. Haar moeder, een anti-apartheidsstrijder, was haar grote inspirator.

Liever luisteren dan lezen?
Om gebruik te maken van Soundcloud binnen onze website, dien je eerst de cookies te accepteren. Lees meer over ons cookiebeleid

“Een jaar nadat het apartheidsregime in Zuid-Afrika aan de macht kwam, ben ik geboren. Mijn moeder verzette zich openlijk tegen de Nationale Partij en ging hiermee tegen de norm in. Ze was de regionaal leider van Black Sash, een vrouwenverzetsbeweging. Dat werd haar niet in dank afgenomen door onze omgeving. Bij sommige vriendinnen mocht ik na school niet spelen.

Bij ons thuis kwamen zwarte mensen theedrinken in onze woonkamer. Dat was in die tijd heel uitzonderlijk.
Susan Collin Marks
Susan met VN-troepen in Angola.

Vanaf mijn vijfde nam mijn moeder me mee naar haar werk en zag ik met eigen ogen wat apartheid inhield. Alles was gescheiden voor ‘blanken’ en ‘niet-blanken.’ Voor ons huis stond vaak een lange rij met zwarte mensen die wachtten op haar hulp. Ze nodigde hen uit om thee te drinken in onze woonkamer, dat was in die tijd heel uitzonderlijk. Ze was voor niets of niemand bang.

Mijn moeder was voor niets of niemand bang.
Susan Collin Marks
De moeder van Susan.

Helaas is ze veel te jong aan kanker overleden. Tot op het eind was ze met haar werk bezig. Op haar sterfbed gaf ze nog uitgebreide instructies aan mijn broer om mensen te helpen. De zwarte gemeenschap huurde een bus om naar haar begrafenis te komen. Na afloop kwam iedereen bij ons in de tuin en zongen we het vrijheidslied Lord Bless Africa.

Mijn moeder heeft me geleerd moedig te zijn en op te komen voor waar je in gelooft. Dat je het verschil kunt maken en bij kan dragen aan vrede. Alles waar de VN ook voor staan. Bij mijn werk voor de democratisering in Zuid-Afrika dacht ik vaak aan mijn moeder. Toen ik bij de eerste democratische verkiezingen in april 1994 het vakje met ‘Nelson Mandela’ aankruiste, stroomden de tranen over mijn wangen. Het was alsof mijn moeder samen met mij de pen vasthield.”

VN context

De aanwezigheid van Europeanen in zuidelijk Afrika stamt uit de tijd van de VOC. Het land Zuid-Afrika bestaat sinds 1910. Hoewel 70% van de inwoners zwart is, worden al snel nieuwe wetten aangenomen die landbezit, stemrecht en de betere banen alleen voor witte inwoners toegankelijk maken. Er volgt een ingrijpend proces van segregatie en wanneer nationalisten eind jaren veertig de regeringsmacht overnemen, is het systeem van rassenscheiding officieel beleid: apartheid.

Op 2 december 1950 verklaart de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in een resolutie dat "een politiek van 'raciale segregatie' (apartheid) noodzakelijkerwijze is gebaseerd op doctrines van raciale discriminatie", oftewel dat apartheid gelijk staat aan racisme. Dit druist in tegen de grondbeginselen van de VN. VN-commissies die de situatie in het land willen onderzoeken, worden tegengewerkt.

Wanneer de situatie in Zuid-Afrika verhardt, verbreken steeds meer landen de banden met het land. De VN neemt in 1960 een resolutie aan waarin wordt opgeroepen tot afschaffing van apartheid. Wanneer Zuid-Afrika hieraan geen gehoor geeft, volgen verschillende economische en maatschappelijke sancties die uiteindelijk leiden tot een algehele boycot. Apartheid wordt in 1990 afgeschaft. De eerste democratische verkiezingen in 1994 worden gewonnen door een zwarte president, Nelson Mandela.