“Niemand heeft het recht een ander willens en wetens de dood in te sturen”

Mensenrechtenadvocaat en mensenrechtenactivist; Liesbeth Zegveld (1970) is het allebei. “Ik word getriggerd door zaken die de fundamentele rechten van de mens raken. Dan bijt ik me erin vast en laat niet meer los.”

Liever luisteren dan lezen?
Om gebruik te maken van Soundcloud binnen onze website, dien je eerst de cookies te accepteren. Lees meer over ons cookiebeleid

De zaak die ze namens Hasan Nuhánovic aanspande tegen de Nederlandse staat leverde haar internationale aandacht op. “Hasans familie is door de Nederlandse soldaten van Dutchbat van de compound in Srebrenica weggestuurd, rechtstreeks in de armen van de vijand. De vrouwen de ene kant op, de mannen de andere. Hij heeft ze nooit meer terug gezien. Die zaak raakte mij meteen. Niemand heeft het recht om anderen willens en wetens de dood in te sturen.” Het duurde vijf jaar voordat de advocaat van de Nederlandse staat schoorvoetend toegaf dat Hassans familieleden de compound niet vrijwillig hadden verlaten, maar gedwongen waren te vertrekken. “Dutchbat was een VN-missie, maar de VN kan niet juridisch verantwoordelijk gesteld worden. In dit proces is voor het eerst heel expliciet uitgesproken dat het land dat effectief het gezag heeft, verantwoordelijk is voor wat er gebeurt. Dat heeft grote invloed gehad op andere vredesmissies.”

“Als een verhaal mij raakt, gaat er meteen een vlammetje branden”
Liesbeth Zegveld

Ook staat ze slachtoffers bij van oorlogen die al lang voorbij zijn, zoals de Tweede Wereldoorlog of de dekolonisatieoorlog in Indonesië, maar: “Een oorlog is nooit te lang geleden. Zolang er mensen zijn die geraakt worden door het leed, moeten ze hun recht kunnen halen.”

Meestal houdt ze zich bezig met oorlogsrecht, maar in dit corona-jaar spant Liesbeth Zegveld de strijd aan met de verpleeghuizen in Nederland. “Ook daar worden fundamentele mensenrechten geschonden. Een hele groep mensen wordt resoluut afgesneden van de rest van de wereld op basis van hele wankele argumenten. Ik ben met een aantal zaken bezig van ouderen die in alle eenzaamheid zijn overleden, terwijl ze geen corona hadden. Misschien raakt deze groep me meer omdat mijn ouders nu ook op leeftijd raken, maar dat mensen gedwongen zijn alleen te sterven, hoe bestáát het! Als ik dat hoor, wakkert het vlammetje bij mij meteen weer aan.”

“Een oorlog is nooit te lang geleden”
Liesbeth Zegveld
VN context

Tot de kernactiviteiten van de Verenigde Naties behoren samenwerking op het gebied van internationaal recht en verdediging van mensenrechten. De VN ratificeerde verschillende verdragen die hier betrekking op hebben, zoals het genocide-verdrag (1948) en het verdrag tegen foltering en onmenselijke bestraffing (1984).

De VN-Veiligheidsraad heeft als eerste verantwoordelijkheid de internationale vrede en veiligheid te handhaven. Wanneer er tijdens conflicten en oorlog sprake is van mensenrechtenschendingen en oorlogsmisdrijven kunnen deze op verschillende manieren worden berecht. Internationale tribunalen, straf- en gerechtshoven gaan straffeloosheid tegen en geven bovendien alle partijen recht op een eerlijk proces.

Tijdens rechtszaken is er steeds meer ruimte voor het verhaal van de slachtoffers van geweld en mensenrechtenschendingen, waardoor ook heersende nationale narratieven onder druk komen te staan. In de ‘Dutchbat’ zaak concludeerde de Hoge Raad dat de Nederlandse staat tóch verantwoordelijk was voor het handelen van Nederlandse militairen onder VN-mandaat, ook al zijn de VN immuun.