“Toch leiden al die woorden tot heel concrete resultaten”

Karel van Oosterom (1958) was sinds 2013 de permanent vertegenwoordiger van Nederland bij de Verenigde Naties. In 2018 vertegenwoordigde hij Nederland in de VN-Veiligheidsraad. Over zijn ervaringen uit dat jaar schreef hij het boek 'Met een oranje das'.

Liever luisteren dan lezen?
Om gebruik te maken van Soundcloud binnen onze website, dien je eerst de cookies te accepteren. Lees meer over ons cookiebeleid

“Ik ben een geboren optimist. Ik zie dat het glas halfvol is, ik prijs de inhoud, zeg wat aardigs over het glas zelf en vind de tafel waar het opstaat ook mooi.” Toch is het ook voor een doorgewinterde diplomaat als Karel van Oosterom soms lastig om optimistisch te blijven. Zo werkte hij op de ambassade in Syrië voor de oorlog uitbrak. “Ik vind het moeilijk te verteren dat dat schitterende land nu vol ruïnes staat. De Nederlandse pater Frans van der Lugt was een dierbare vriend van me. Hij is in een klooster in de Syrische stad Homs vermoord en dat is een litteken op mijn ziel. Maar het sterkt me ook in mijn overtuiging dat we als VN alles moeten doen om dit conflict te beëindigen.”

Naast de vijf permanente leden bestaat de VN-Veiligheidsraad uit tien tijdelijke vertegenwoordigers die uit de 188 overige VN-lidstaten worden gekozen. Karel van Oosterom zat er in 2018 namens Nederland. “We hadden drie speerpunten voor die periode geformuleerd: het versterken van de preventie van conflicten, het verbeteren van vredesoperaties en het verzekeren van gerechtigheid.”

Ik ben positief over het bestaansrecht van de VN. Voorzichtig positief, maar toch: positief.
Karel van Oosterom
Karel van Oosterom in VN-veiligheidsraad. Foto: UN Photo

Dat klinkt abstract en ja, het grootste deel van zijn werk bestaat uit praten, vergaderen, overleggen, mailen en bellen. “Ik krijg dan ook regelmatig de vraag wat de wereld eigenlijk merkt van al die woorden. Toch leiden die tot heel concrete resultaten. Zo is Nederland een groot pleitbezorger van de rechten van LHBTI’s in de wereld. In 69 landen in de wereld is homoseksualiteit strafbaar en soms staat er zelfs de doodstraf op. Maar in India heeft het hooggerechtshof de strafbaarheid van homoseksualiteit uit de grondwet geschrapt, met een toelichting op de wet waarin ruim werd geciteerd uit VN-resoluties. Door dit soort voorbeelden denk ik nog steeds positief over de VN. Voorzichtig positief, maar toch: positief. Het glas is en blijft bij mij toch halfvol.”

In India is de strafbaarheid van homoseksualiteit uit de grondwet geschrapt, ondersteund door VN-resoluties.
Karel van Oosterom
VN context

De Veiligheidsraad is een van de zes hoofdorganen van de Verenigde Naties en heeft als hoofdtaak de internationale vrede en veiligheid te waarborgen en te handhaven. In 1946 kwam de raad voor het eerst bijeen. De raad heeft vijftien leden, waarvan vijf permanent. De grote ‘overwinnaars’ uit de Tweede Wereldoorlog – China, Frankrijk, Groot-Brittannië, Rusland en de Verenigde Staten – worden bij oprichting benoemd tot permanent lid met vetorecht. De overige leden worden steeds voor een termijn van twee jaar gekozen door de Algemene Vergadering van de VN. Vanwege het uitblijven van een meerderheid bij de stemming voor de termijn 2017/2018 deelde Nederland (2018) de termijn met Italië (2017).

Voor het behoud van vrede en veiligheid is de VN-Veiligheidsraad bevoegd militaire middelen in te zetten. Een VN-Vredesmacht bestaat uit soldaten van de verschillende lidstaten, die ook wel blauwhelmen worden genoemd.

Het vetorecht van de vijf permanente leden kan de effectiviteit van de Veiligheidsraad in de weg staan, en komt de raad vaak op kritiek te staan. Stemmen gebeurt vaak langs ideologische lijnen, of op basis van politieke belangen en bondgenootschappen. Bovendien zijn er nieuwe grootmachten die ook aanspraak willen maken op een permanente zetel. Nederland is sinds de oprichting van de raad zes keer lid geweest.