“Het huis van mijn jeugd is nu het huis van de vrede”

Joty ter Kulve-van Os (1927) groeide op in Linggadjati, in voormalig Nederlands-Indië. In het huis dat haar vader liet bouwen, werd in 1946 een eerste stap naar Indonesische onafhankelijkheid gezet.

Liever luisteren dan lezen?
Om gebruik te maken van Soundcloud binnen onze website, dien je eerst de cookies te accepteren. Lees meer over ons cookiebeleid

“Ik heb heerlijke herinneringen aan mijn jeugd in Linggadjati, maar op een dag kwamen de Japanners. Ik zie nog voor me hoe ze ons dorp binnenmarcheerden. Niet lang daarna moest ik met mijn moeder, broertje en zus naar een kamp bij Bandung.”

Terwijl Joty in 1946 bijkomt van de verschrikkingen van het kamp, worden in haar ouderlijk huis in Linggadjati voorzichtige stappen gezet naar erkenning van de onafhankelijkheid van Indonesië. Daar tekenen vertegenwoordigers van Nederland en Indonesië het Akkoord van Linggadjati. Het duurt nog tot 29 december 1949 totdat Nederland de volledige onafhankelijkheid van Indonesië erkent.

“Premier Sutan Sjahrir heeft bij de VN gepleit voor de vrijheid en onafhankelijkheid van Indonesië. Het duurde alleen heel lang voordat Holland overstag ging.”, zegt Joty.

In die tijd stonden alle partijen tegenover elkaar. Nu zoeken we voorzichtig toenadering.
Joty ter Kulve-van Os

Tijdens een conferentie van de Morele Herbewapeningsbeweging in Zwitserland in de jaren vijftig, wordt Joty gevraagd om een Japanse delegatie welkom te heten. “Ik aarzelde, maar besloot het te doen. Ik streefde naar een nieuwe wereld, waar iedereen in vrede naast elkaar zou leven. Dan zou ik ook Japanners in de ogen moeten kunnen kijken. Ik ben op dat podium gaan staan, heb ze welkom geheten en rende meteen naar mijn kamer omdat ik moest overgeven. De volgende dag kwam een Japanse man naar me toe. Via een tolk vertelde hij dat hij commandant was geweest in een Indonesisch vrouwenkamp en dat mijn optreden hem aan het huilen had gemaakt. Toen wist ik dat we een belangrijke stap hadden gezet.”

Als ik een betere wereld wilde, zou ik ook Japanners in de ogen moeten kijken.
Joty ter Kulve-van Os

Vijfentwintig jaar geleden kwam Joty voor het eerst weer terug in het huis in Linggadjati, dat nu een museum is. “De piano en de klok van mijn grootmoeder stonden er nog, er was bijna niets veranderd. Eind jaren veertig stonden alle partijen tegenover elkaar. Nu zoeken we toenadering. En dat is begonnen in dit huis van de vrede.”

VN context

Na de Tweede Wereldoorlog komen in veel landen dekolonisatiebewegingen op gang. Ook in Nederlands-Indië neemt tijdens de Japanse bezetting de populariteit van de vrijheidsbeweging toe. Twee dagen na de Japanse overgave op 15 augustus 1945 roepen Soekarno en Hatta de onafhankelijke Republiek Indonesië uit.

Nederland streeft ernaar de vooroorlogse situatie te herstellen en stuurt troepen om de orde te bewaren. Ondertussen wordt voorzichtig gesproken over geleidelijke dekolonisatie onder Haagse regie. Het Akkoord van Linggadjati is hierin een eerste stap. De uitwerking van het akkoord verloopt moeizaam, terwijl de onrust verder oplaait.

Tijdens de dekolonisatieoorlog grijpt de VN-Veiligheidsraad verschillende malen in, en wordt onder meer gedreigd met het stopzetten van de naoorlogse Marshallhulp voor de wederopbouw. In 1949 draagt Nederland onder zware internationale druk de soevereiniteit aan Indonesië over.

De Nederlandse ‘architect’ van het Akkoord van Linggadjati, luitenant-Gouverneur-Generaal Huib van Mook, treedt later in dienst van de Verenigde Naties.