“De VN is er om een stem te geven aan mensen die geen stem hebben in het orkest van de grote machten”

De Duits-Namibische Henning Melber (1950) is politiek activist. Zijn rolmodel is de Zweedse diplomaat Dag Hammarskjöld. Hammarskjöld was secretaris-generaal bij de VN toen hij omkwam bij een vliegtuigongeluk tijdens zijn vredesmissie in Congo in 1961.

Liever luisteren dan lezen?
Om gebruik te maken van Soundcloud binnen onze website, dien je eerst de cookies te accepteren. Lees meer over ons cookiebeleid

Henning Melber sloot zich op 24-jarige leeftijd in Namibië aan bij de antikoloniale bewegingen. In 1975 werd hij verbannen en vestigde zich in Duitsland. Na de onafhankelijkheid van Namibië keerde hij in 1990 terug om te helpen bij de opbouw van het land. “Dat was een desillusie. Er ontstond een nieuwe elite die bereid was mensenrechten te schenden voor haar eigen belang.” Melber vertrok naar Zweden, waar hij leerde over het leven van de Zweedse diplomaat Dag Hammarskjöld. Melber bewonderde Hammarskjöld zeer, en werd directeur van de Dag Hammarskjöld Foundation. 

Hammarskjöld was de personificatie van integriteit, je kon hem vertrouwen op wat hij zei.
Henning Melber
Dag Hammarskjöld

“Hammarskjöld was de personificatie van integriteit, je kon vertrouwen op wat hij zei. Hij geloofde niet in solidair zijn met landen of organisaties, hij liet zich alleen leiden door de waarden van de VN. Onafhankelijkheid en neutraliteit stonden hoog in zijn vaandel. Op fundamentele waarden en principes sluit je geen compromissen, was zijn overtuiging.”

Henning Melber

Tijdens de Koude Oorlog was Hammarskjöld secretaris-generaal bij de VN. Hij stond kritisch tegenover de belangen van zowel het oosten als het westen. Melber vertelt: “In 1960 publiceerde een Amerikaanse krant een cartoon waarop je een ontmoeting zag tussen Chroesjtsjov en De Gaulle. Chroesjtsjov had een button met ‘I don’t like Dag’. En De Gaulle met ‘I don’t like Dag either’. Voor Hammarskjöld was het een bevestiging dat hij het juiste deed. Hij was niet het instrument van welk land dan ook.”

Hammarskjöld zette zijn leven op het spel voor vrede in Congo.
Henning Melber
Plaquette op de plek waar het vliegtuig van Dag Hammarskjöld is neergestort.

De opkomende Afrikaanse en Aziatische landen voelden zich destijds juist gesteund door hem als secretaris-generaal. Melber: “Hij zei daarover: ‘De VN is er om een stem te geven aan mensen die geen stem hebben in het orkest van de grote machten.’ Ik ben ervan overtuigd dat Hammarskjöld is vermoord. Hij zette zijn leven op het spel voor vrede in Congo, zo consequent was hij in het verdedigen van mensenrechten.”

VN context

Op 30 juni 1960 wordt Congo onafhankelijk van België. De Belgen hebben het land echter niet voorbereid op onafhankelijkheid: er zijn geen politieke partijen, geen bestuurders, het leger heeft geen bevelhebbers (alle bestuurlijke en militaire functies waren immers door Belgen ingenomen). Een bestuurlijke chaos volgt. Corruptie onder de nieuwe bestuurders leidt tot een opstand van het leger. Er breken ook vijandigheden tegen Belgen en Europeanen uit. Het uitroepen van een afscheiding van de grondstofrijke zuidelijke provincie Katanga door de Belgen gesteunde Moïse Tshombe maakt de chaos compleet. President Joseph Kasavubu en premier Patrice Lumumba verzoeken de VN om hulp.

Op 14 juli 1960 wordt resolutie 143 door de VN-Veiligheidsraad aangenomen. Er worden troepen naar Congo gestuurd. Op het hoogtepunt zijn er zo’n 20.000 VN-soldaten gestationeerd die in felle gevechten met Tshombe verwikkeld raken. Deze resolutie heeft ook een civiel component: speciale organisaties moeten het nieuwe bestuur van Congo gaan ondersteunen en adviseren op het gebied van openbaar bestuur, onderwijs en juridische en grondwettelijke zaken. Zo worden VN-medewerkers op stafposities in de ministeries gezet.

Dit plan komt uit de koker van Dag Hammarskjöld en wordt ook wel de geïntegreerde aanpak genoemd. Het militaire deel van de missie dient ter ondersteuning op korte termijn. Het nieuwe bestuur moet op lange termijn rust garanderen.

Dag Hammarskjöld komt in 1961 om het leven door een vliegtuigenongeluk in Congo. De oorzaak van het ongeluk is niet bekend, of het een fout van de piloot was of een aanslag wordt nog steeds onderzocht.