“VN: blijf altijd kritisch op je eigen organisatie”

Cultureel antropoloog Gloria Wekker (1950) is een van de meest invloedrijke antikoloniale denkers van Nederland en speelt een toonaangevende rol in het racisme-debat. Er is veel mis in de wereld, ook bij de Verenigde Naties, stelt ze. Toch heeft ze er ook goede ervaringen mee.

Liever luisteren dan lezen?
Om gebruik te maken van Soundcloud binnen onze website, dien je eerst de cookies te accepteren. Lees meer over ons cookiebeleid

“Tussen 1986 en 1992 woedde er in Oost-Suriname een burgeroorlog tussen de troepen van Desi Bouterse en het Junglecommando van Ronnie Brunswijk. Het was een zeer gewelddadige tijd, waarin veel marrons, afstammelingen van de tot slaaf gemaakten die van de plantages wegliepen, vluchtten naar buurland Frans-Guyana. Daar was net over de grens een VN-kamp gestationeerd.

In het VN-kamp mochten wij ook aansluiten voor een bordje eten.
Gloria Wekker
Zicht op de rivier in Marron gebied, Suriname. Foto: Gloria Wekker

Ik ben cultureel antropoloog en in die periode deed ik veldonderzoek naar hoe vrouwen financieel het hoofd boven water hielden. Ik volgde daarvoor een vrouw die broden kocht bij bakkerij Fernandes in Paramaribo om ze aan de marrons in het vluchtelingenkamp te verkopen. Mijn geliefde, Maggy, en ik zijn samen met haar naar Frans-Guyana gereisd. We staken illegaal de grens over en kwamen terecht in het VN-kamp. Daar werden we heel warm ontvangen. Wij mochten ook in de rij aansluiten voor een bordje eten en kregen een plek om te overnachten. Dat heeft grote indruk op mij gemaakt.

Wees je bewust van je “culturele archief”: de normen en waarden die je meedraagt.
Gloria Wekker

Hoe kun je tegen de VN-idealen over solidariteit en internationale samenwerking zijn? Natuurlijk sta ik daar achter. De VN is een belangrijke organisatie, maar er zijn ook ontoelaatbare verhalen. Denk bijvoorbeeld aan het seksuele geweld van blauwhelmen in Haïti. Hoe is het mogelijk dat je je macht zo laat gelden tegenover mensen die in nood verkeren? Het is daarom van belang om kritisch te zijn en te blijven op jezelf en de organisatie. Zorg dat je je mensen bewust maakt van wat ik het culturele archief noem; de normen en waarden die ze met zich meedragen. Dat gaat ook over gender, over ras en klasse en je eigen positie daarbinnen. De VN is overal ter wereld aanwezig. Dan is het essentieel dat alle medewerkers zich bewust zijn van wie ze zijn en wat ze wel en niet kunnen doen op de plek waar ze hun werk doen.”

Fotograaf hoofdfoto: Anja Meulenbelt

De VN is een belangrijke organisatie, maar er zijn ook ontoelaatbare verhalen. Je moet daarom kritisch blijven.
Gloria Wekker
VN context

Vanaf de zeventiende eeuw tot 1954 is Suriname een Nederlandse kolonie, waar door de West-Indische Compagnie ongeveer een kwart miljoen tot slaaf gemaakten uit Afrika naar toe zijn gebracht om op plantages te werken. In 1863 wordt de slavernij afgeschaft, wat in de praktijk betekent dat hetzelfde werk moet worden gedaan tegen een kleine vergoeding. In 1975 wordt de Republiek Suriname onafhankelijk. De Surinamers krijgen de keuze voor de Nederlandse of de Surinaamse nationaliteit.

In 1980 pleegt Desi Bouterse een militaire staatsgreep. De situatie verslechtert en vanaf 1986 wordt er een bloedige oorlog uitgevochten met het Junglecommando van Ronnie Brunswijk. De inzet van het conflict is de macht over grondgebied en de controle over de handel in cocaïne. Vooral de burgerbevolking lijdt zwaar onder de gevechten, vooral de marrons (afstammelingen van gevluchte slaven), die als aanhangers van Brunswijk worden gezien. Velen vluchten over de grens naar Frans-Guyana, waar zij worden opgevangen in VN-vluchtelingenkampen.

In 2001 benoemen de Verenigde Naties de trans-Atlantische slavernij tot een van de grootste misdaden tegen de menselijkheid.