“De genocide was een kantelpunt in haar leven”

Audrey Mussoni (1990) zat samen met haar moeder, Cathérine Mukagasisi, in 1994 op het VN-transport uit Hôtel des Mille Collines in Rwanda. Tijdens hun vlucht kregen ze hulp van de Amerikaanse Joy.

Liever luisteren dan lezen?
Om gebruik te maken van Soundcloud binnen onze website, dien je eerst de cookies te accepteren. Lees meer over ons cookiebeleid

“In 2012 ben ik teruggegaan naar Rwanda om familie te bezoeken. Een paar nichten van mij namen me op een avond mee naar het Hôtel des Mille Collines waar ik tijdens de genocide weken met mijn familie heb geschuild. Gek om daar 18 jaar later, toevallig op een karaokeavond, weer te zijn. Stond ik daar te zingen op Mariah Carey.

Ik was destijds nog klein en had geen weet van de gruwelijkheden die zich buiten de muren afspeelden. Wel kan ik me nog herinneren dat we op een zonnige dag in de vrachtwagen zaten met een overkapping van blauw doek. De zon scheen naar binnen en dat gaf heel mooi blauw licht. Mijn moeder vertelde me later dat het de VN-kleuren waren.

Ik was nog klein en had geen weet van de gruwelijkheden die zich buiten de muren afspeelden.
Audrey Mussoni
Cathérine en Audrey in 1994.

Tijdens het transport maakten we een tussenstop in Nairobi in Kenia. Daar zag de Amerikaanse Joy mij als klein meisje rondlopen op het vliegveld op zoek naar restjes drinken in cola- en waterflesjes. Mijn moeder liep er verloren bij omdat ze geen Engels sprak. Joy bood aan te vertalen. Ze waren ongeveer van dezelfde leeftijd en hebben uren gesproken. Ze hadden het over wat er in Rwanda was gebeurd, maar ook over luchtige zaken zoals wat voor producten ze gebruikten voor hun haar en waar ze hun broeken kochten.

Ze hebben altijd contact gehouden, onder meer door elkaar te schrijven. Mijn moeder is in 2001 overleden, toen ik elf jaar was, maar pas vorig jaar kwam ik eraan toe om deze brieven te lezen. Ook heb ik contact gezocht met Joy via de mail.

Via haar vriendschappen leer ik mijn moeder nu opnieuw kennen.
Audrey Mussoni
Cathérine, Audrey en Joy.

Ik realiseer me nu pas goed hoe zwaar het voor mijn moeder is geweest. De genocide was een kantelpunt in haar leven. Daarvoor had ze als hoogopgeleide en zelfstandige vrouw in Rwanda een goed leven als jurist. In Nederland sprak ze de taal niet en was ze opeens afhankelijk van anderen. Dat viel haar heel zwaar. Via de brieven en haar vriendschappen leer ik mijn moeder nu opnieuw kennen en ontdek ik hoe bijzonder ze was als persoon.”

VN context

Na een lange periode van deregulerende koloniale overheersing in de regio, escaleert de onrust tussen verschillende bevolkingsgroepen in Rwanda begin jaren negentig. Propaganda tegen de Tutsi’s en gematigde Hutu’s brengt de verhoudingen tot een kookpunt, wat de aandacht trekt van de internationale gemeenschap. De United Nations Assistance Mission for Rwanda (UNAMIR) wordt in het leven geroepen, met het mandaat om te ontwapenen, de wapenstilstand te bewaken, de vrede te handhaven en om incidenten te rapporteren.

UNAMIR krijgt niet het mandaat in te grijpen bij geweld, ondanks herhaaldelijke waarschuwingen van de commandant ter plaatse,. De VN troepen zijn zo niet in staat om de burgers te beschermen. Ondanks hun aanwezigheid vindt in het voorjaar van 1994 genocide plaats op Tutsi’s en gematigde Hutu’s. In een korte periode worden bijna één miljoen mensen vermoord. De secretaris-generaal van de VN Kofi Annan noemt het gebrek aan optreden van de VN naderhand een groot falen.

Tijdens de genocide schuilen ruim 1000 mensen in Hôtel des Mille Collines, in de hoofdstad Kigali, en overleven zo de genocide. De verfilming Hotel Rwanda toont ook hier het tekortschieten van de aanwezige VN troepen.