“Om te overleven moet je meebewegen zonder jezelf te verkopen”

Arjan Erkel (1970) werkte als hulpverlener voor Artsen zonder Grenzen in onder meer Sierra Leone en Dagestan. Een van de belangrijkste dingen die hij daar leerde over internationale samenwerking is dat het helpt om open te staan voor andermans normen en waarden. Toch blijken daar grenzen aan te zitten.

Liever luisteren dan lezen?
Om gebruik te maken van Soundcloud binnen onze website, dien je eerst de cookies te accepteren. Lees meer over ons cookiebeleid

“In 2002, in Dagestan hield ik me bezig met de opvang van vluchtelingen uit Tsjetsjenië, toen ik ontvoerd werd. Na ongeveer een week werd ik overgedragen aan een groep gewapende moslimrebellen met bivakmutsen die van alles aan me vroegen. Ze vroegen of ik homoseksuele vrienden had. Ik twijfelde wat ik zou antwoorden omdat ik niet goed kon inschatten hoe ze zouden reageren. Daarom ontkende ik. ‘Nee, ik heb geen homovrienden’. Ik voelde me daar meteen heel vervelend over, want die heb ik wel. Ik voelde me een lafaard die zichzelf én die vriend verloochende.

Daarna gingen ze verder: ‘We zouden het wel fijn vinden als je moslim werd.’ Dat ging me veel te ver, dus antwoordde ik: ‘Ik word geen moslim en ik heb wel een vriend die homo is.’ Tot mijn opluchting reageerden ze vooral nieuwsgierig. Ik kwam erachter dat ik voor mezelf op moest komen, daarmee versterkte ik mijn positie. Ik kon mezelf recht in de ogen kijken en daardoor hen ook. Voor hen was ik iemand om rekening mee te houden.

Als hulpverlener had ik al geleerd dat je op zoek moet naar gedeelde normen en waarden om contact te kunnen maken.
Arjan Erkel
Arjan Erkel tijdens zijn ontvoering.

Als hulpverlener had ik al geleerd dat je op zoek moet naar gedeelde normen en waarden om contact te kunnen maken. Maar daarin kun je ook te ver gaan. Dat gevoel kreeg ik toen ik loog over mijn homovriend. Je moet goed nadenken waar je voor staat. Daar hoef je geen extreme situaties voor mee te maken. Die ontvoering duurde bijna twee jaar en ik ben er niet aan onderdoor gegaan. Om daarin te slagen moest ik bij mezelf durven te blijven..”

Je moet goed nadenken waar je voor staat. Daar hoef je geen extreme situaties voor mee te maken.
Arjan Erkel
VN context

De Noord-Kaukasische Republiek Dagestan had een autonome status binnen de Sovjet-Unie. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991, waarbij veel deelrepublieken onafhankelijk werden, maakt Dagestan deel uit van de nieuwe Russische Federatie.

Naast etnische spanningen binnen de republiek kampt Dagestan met corruptie en armoede. In de jaren negentig krijgen fundamentalistische moslims steeds meer voet aan de grond en militante separatisten bezetten Dagestan vanuit het nabijgelegen Tsjetsjenië. Terroristische aanslagen en ontvoeringen worden ingezet om onafhankelijkheid van Rusland af te dwingen. Russische troepen treden hard op. Slechts enkele ngo’s verlenen hulp aan de burgerbevolking, bijvoorbeeld op het gebied van gezondheidszorg. Ook worden vluchtelingen uit Tsjetsjenië opgevangen in Dagestan.

De Hoge Commissaris voor de Mensenrechten voert vanaf 1995 gesprekken met Rusland over de schendingen van de mensenrechten in de regio. Na de ontvoering van Arjan Erkel schorten hulporganisaties hun werkzaamheden in Dagestan op.

Een straatoorlog tussen de autoriteiten en separatistische moslimfundamentalisten bepaalt nog altijd het leven in Dagestan. De Verenigde Naties veroordelen het geweld.